Ứng dụng AI trong báo chí Việt Nam: Từ tích hợp công nghệ đến hành trình giữ vững niềm tin công chúng

Những góc nhìn từ các đơn vị báo chí, truyền hình như VnExpress, VnEconomy, HTV... cùng các chuyên gia AI tham gia phiên thảo luận đã vẽ nên bức tranh toàn cảnh về cách báo chí Việt Nam tích hợp AI vào hoạt động tòa soạn, đồng thời cho thấy nỗ lực cân bằng giữa đổi mới công nghệ và gìn giữ những giá trị cốt lõi của nghề báo.

Xây dựng hệ sinh thái AI riêng

Thay vì phụ thuộc vào các nền tảng AI quốc tế, Tạp chí Kinh tế Việt Nam (VnEconomy) lựa chọn hướng đi riêng khi phát triển hệ sinh thái AI độc quyền mang tên AskoPlatform. Theo ông Nguyễn Sỹ Hoàng, Thư ký tòa soạn VnEconomy, việc sử dụng các mô hình AI bên ngoài luôn tiềm ẩn nguy cơ tạo ra các thông tin sai lệch và chưa đủ khả năng thấu hiểu đặc thù dữ liệu kinh tế Việt Nam.

Bằng cách huấn luyện AI trên nguồn dữ liệu nội bộ đã được kiểm chứng, VnEconomy hướng tới việc bảo đảm mọi nội dung do AI tạo ra đều có độ chính xác cao, trích dẫn nguồn rõ ràng và phù hợp với tôn chỉ, mục đích của cơ quan báo chí.

Hệ sinh thái này được tích hợp trực tiếp vào quy trình làm báo thông qua nhiều công cụ chuyên biệt. Asko Smart hoạt động như một trợ lý số thông minh có thể tiếp nhận và xử lý yêu cầu bằng ngôn ngữ tự nhiên, trong khi Asko Meet hỗ trợ bóc băng và dịch thuật đa ngôn ngữ theo thời gian thực tại các hội thảo quốc tế quy mô lớn.

Đáng chú ý, hệ thống quản trị nội dung (CMS) mới của VnEconomy còn cho phép AI hỗ trợ phóng viên tóm tắt bài viết, rà soát lỗi chính tả và tối ưu hóa từ khóa ngay trong quá trình biên tập. Việc tự phát triển nền tảng AI cũng giúp VnEconomy chủ động kiểm soát chi phí, đồng thời bảo đảm an toàn đối với các dữ liệu báo chí nhạy cảm được lưu trữ trên máy chủ trong nước.

Đưa AI chạm đến cảm xúc khán giả

Nếu VnEconomy tập trung vào tối ưu hóa quy trình sản xuất tin bài thì Báo và Phát thanh, Truyền hình TP Hồ Chí Minh lại định hướng AI như một công cụ gia tăng giá trị nội dung và nâng cao trải nghiệm của công chúng.

Ông Ngô Trần Thịnh, Trưởng Bộ phận Nội dung số, Báo và Phát thanh, Truyền hình TP Hồ Chí Minh, cho biết đơn vị đã xây dựng đội ngũ chuyên viên sáng tạo AI, yêu cầu mỗi nhân sự phải thành thạo nhiều công cụ công nghệ để tối ưu hiệu quả từ khâu thiết kế đến sản xuất video.

Một trong những dự án tiêu biểu là việc HTV ứng dụng AI để phục chế màu và nâng cấp chất lượng lên chuẩn 4K cho các vở cải lương kinh điển như "Tiếng trống Mê Linh", góp phần lưu giữ và lan tỏa các giá trị văn hóa truyền thống trong môi trường số.

Bên cạnh đó, HTV cũng triển khai những dự án mang ý nghĩa nhân văn khi sản xuất bản tin dành cho người khiếm thị bằng công nghệ AI tạo mô tả bằng lời về các hành động trong phim thiếu nhi. Nhờ ứng dụng công nghệ, thời gian hoàn thiện cả một sê-ri phim được rút ngắn từ một năm xuống còn ba tháng, tạo điều kiện để trẻ em khiếm thị có thể cùng gia đình thưởng thức trọn vẹn những câu chuyện cổ tích.

Đài cũng đã giới thiệu người dẫn chương trình ảo với hình ảnh gần gũi, có khả năng giao lưu trực tiếp với khán giả trên các nền tảng mạng xã hội, mở ra một hình thức tương tác mới trong môi trường truyền thông số.

Khi nhà báo trở thành "Tổng đạo diễn"

Ở góc độ nghiên cứu và đào tạo, Nhà báo, TS. Tạ Bích Loan - Giảng viên Khoa Truyền thông và Văn hóa đối ngoại, Học viện Ngoại giao, nhấn mạnh rằng giá trị cốt lõi của báo chí không nằm ở công nghệ mà nằm ở niềm tin của công chúng.

Thông qua một cuộc thực nghiệm trực tiếp tại phiên thảo luận, bà cho thấy ranh giới giữa nội dung do AI tạo ra và nội dung do con người viết ngày càng khó phân biệt, từ đó đặt ra nguy cơ độc giả mất dần niềm tin khi không thể nhận biết nguồn gốc của thông tin.

Nhiều ý kiến tại phiên thảo luận cũng cho rằng các sản phẩm hoàn toàn do AI tạo ra thường mang cảm giác "vô tri", thiếu hơi thở cuộc sống và cảm xúc con người, từ đó có thể làm suy giảm giá trị lớn nhất của báo chí là sự tin cậy.

Để hạn chế những rủi ro này, TS. Tạ Bích Loan cho rằng nhà báo cần chuyển từ người chỉ viết câu lệnh (prompt) sang vai trò "Tổng đạo diễn", điều phối toàn bộ hệ sinh thái AI phục vụ cho mục tiêu tác nghiệp của mình.

Theo đó, trước khi xuất bản, người làm báo cần tự đặt ra các câu hỏi biên tập cốt lõi liên quan đến hơi thở con người trong tác phẩm, nguồn gốc số liệu, tính chân thực của ngôn ngữ, các định kiến tiềm ẩn, yếu tố nhạy cảm chính trị và đặc biệt là chủ thể đang dẫn dắt thông điệp. Quan điểm và thông điệp cuối cùng phải luôn do nhà báo quyết định, thay vì để thuật toán chi phối.

Xây dựng niềm tin trong kỷ nguyên AI

Các khách mời tại phiên thảo luận thống nhất rằng con người phải luôn giữ vai trò kiểm soát cuối cùng trong quy trình ứng dụng AI theo mô hình "human-in-the-loop" (con người giữ vai trò kiểm soát trong vòng lặp). Mọi sản phẩm do AI hỗ trợ đều cần được biên tập và phê duyệt bởi con người nhằm bảo đảm tính chính xác, tính nhân văn cũng như định hướng thông tin phù hợp.

Song song với đó, việc minh bạch hóa mức độ tham gia của AI thông qua cơ chế dán nhãn nội dung cũng được xem là giải pháp quan trọng để duy trì lòng tin của độc giả. Đây là hướng đi mà nhiều tòa soạn đang từng bước triển khai.

Dù AI ngày càng phát triển mạnh mẽ, các giá trị cốt lõi của báo chí như bản quyền, bản sắc cá nhân và tính trung thực vẫn là những yếu tố không thể thay thế. Các cơ quan báo chí Việt Nam đang hướng tới mục tiêu trở thành những trung tâm dữ liệu và tri thức đáng tin cậy, đóng vai trò định hướng thông tin trong bối cảnh thật - giả đan xen.

Trong hành trình ấy, chính sự tỉnh táo, trách nhiệm và đạo đức nghề nghiệp của người làm báo sẽ tiếp tục là nền tảng quan trọng để báo chí phát triển bền vững trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo.

Cao Phong